पुस्तकमा छायामा परेकी यशोधाको पर्खाइ र त्याग
पोखरा । पोखरामा जारी नेपाल लिटरेचर फेस्टिभल २०२२ को
दोस्रो दिन हरिबोल काफ्लेद्वारा लिखित पुस्तक यशोधराको लोकार्पण
भएको छ । सिद्धार्थ गौतमको बुद्ध बन्ने यात्रामा यशोधराको भृमिका तथा
त्यागको कथा रहेको उपन्यास शुक्रबार लोकार्पण गरिएको हो ।
पुस्तकका बारेमा बोल्दै समीक्षक तथा चिकित्सक जीवन क्षेत्रीले यो पुस्तकले
गौतम बुद्धका बारेमा भनिँदै सुनिँदै आएका कथामा खाली रहेका
ठाउँहरु भरेको बताए ।
उनले भने, ‘यो पुस्तक हातमा परेपछि पहिलेका खाली ठाउँ भरिएला
भन्ने अपेक्षा थियो । जसमा लेखक सफल पनि हुनुभएको छ । सधैँ
गौतम बुद्धको कोणबाट सुन्दै पढ्दै आएको कथा लेखकले यशोधराको
कोणबाट लेख्नुभएको छ ।’
गौतम बुद्धसँगै पुस्तकले २५ सय देखि ३ हजार वर्ष अघिको सामाजिक
अवस्था तथा द्वन्द्वको पनि चित्रण गर्ने उनले बताए । पुस्तकमा सिद्धार्थ
गौतम र यशोधराले सँगै बिताएको समयमा केन्द्रित भएर यशोधराको
कोणबाट यो पुस्तक लेखिएको छ ।
उनले भने, ‘यशोधरा र सिद्धार्थ बिचको प्रेम, साथमा बिताएको १४
वर्ष, दुई जना साथ साथै हुँदा पनि रहेको मनोवैज्ञानिक दुरी, सामान्य
मानवीय सम्बन्ध नहुँदाको पिडा, दुई बाट तीन पात्र हुँदा
यशोधरा गुज्रिनु परेको मानसिक अवस्थाको चित्रण पुस्तकमा छ । जुन
सबैभन्दा प्रभावकारी पक्ष पनि हो ।’
सिद्धार्थ गौतम गौतम बुद्धहुनुमा भुमिका र त्याग रहेकी
यशोधरालाई इतिहासले बिर्सनु दुःखद कुरा रहेको पनि उनले जिकिर
गरे । साथै यो पुस्तकमा लेखक काफ्लेले सशक्त रुपमा यशोधरालाई
ल्याएको पनि उनले बताए ।

यशोधरा पढ्दै गर्दै आफुलाई सुरुमा प्रेम, वियोग र प्रतिक्षाको
कथाजस्तो लागे पनि त्योभन्दा बढी यशोधराको बलिदानको कथा
रहेको शीतल दाहालले बताइन् । उनले भनिन्, ‘यो सिद्धार्थ गौतम
भगवान नहुँदैको कथा हो । जहाँ एउटा लोग्ने घर छोडेर जान्छु
भन्दा सामान्य परिवारमा अहिले जस्तो द्वन्द्व हुन्छ त्यस्तै अथवा त्यो
भन्दा ठुलो त्यतिवेला दरबारमा हुन्छ ।’
मानिसहरु धर्मसँग डराउने भएकाले पनि यशोधराको प्रेम सधैँ
छायाँमा रहेको पनि उनले बताइन् । यशोधरा सिद्धार्थलाई एकदमै
धेरै प्रेम गर्थिन् । यहाँसम्म कि बादलमा समेत सिद्धार्थकै आकार
देख्थिन् ।
उनले भनिन्, ‘तर हामी धर्मसँग डराउँछौँ । यशोधरा र
सिद्धार्थको प्रेमको बारेमा बोल्न डराउँछौँ । उनीहरुले प्रेग गरे,
उनीहरुको प्रेमका कारण छोरो राहुल जन्मियो भन्न डराउछौँ ।
हामी सिद्धार्थ गौतम पनि हामी जस्तै सामान्य मान्छे थिए भन्ने
बिर्सन्छौँ र गौतम बुद्धले प्रेम गर्ने७तिस भन्छौँ । त्यसैले गर्दा
इतिहासले यशोधराको प्रेम, त्याग र बलिदान लुकाइ रह्यो । हामी न
गौतम बुद्धको बाटोमा जान सकेका छौँ । न त यशोधरालाई स्विकार्न
सकेका छौँ ।’
किताब सकिइसकेपछि यशोधरा पनि आफ्ना लागि तपस्वीजस्तो लागेको
उनले बताइन् । उनले भनिन्, ‘यशोधरा यस्तो प्रेमिका हो जो
नआउने प्रेमीलाई पर्खेर बसेको छ । आउँदैन, आए पनि मलाई
स्विकार्दैन भन्ने थाहा हुँदा हुँदै पनि पर्खेर बस्नु पनि तपस्या गर्नुस
जस्तो होइन’
यस पुस्तकबाट हिन्दुर वैद्यिक सभ्यताका साथै सांख्य दर्शन, तत्कालीन
समाजको चित्रण पनि गर्ने प्रयास गरेको यसका लेखक हरिबोल काफ्लेले
बताए । उनले भने, यस पुस्तकमा सिद्धार्थ गौतम गौतम बुद्धबन्ने
प्रक्रियामा यशोधराको त्याग तथा पर्खाइको कथा त हो नै साथै यसले

इतिहास, समाज, विविधताको परिकल्पना, तत्कालिन जीवन पद्धति, प्रताडनको
अवस्थाको पनि चित्रण गर्न खोजेको छु ।