प्रत्येक वर्ष आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि सुरु हुने नेपालीको महान् पर्व बडादसैँ आज शुरू भएको छ । यो पर्व आश्विन शुक्ल पूर्णिमासम्म १५ दिन धुमधामका साथ मनाउने गरिन्छ । बडादसैँको पहिलो दिन आज घरघरमा विधिपूर्वक दियो, कलश र गणेश स्थापनासहित घ’टस्थापना गरिन्छ । पूजा कोठा वा दसैँ घरमा वैदिक विधिपूर्वक शक्तिकी अधिष्ठात्री देवी दुर्गाको आह्वान गरी पूजा आरम्भ हुन्छ ।

आज बिहानै नि’त्यकर्म स’माप्त गरी नजिकको नदी वा चोखो स्थलबाट बालुवा वा माटो ल्याई गाईको गोबरले लिपपोत गरिएको पूजा कोठा अथवा दसैँ घरमा विधिपूर्पक राखेर त्यसमाथि यव अर्थात् जौ रोप्ने गरिन्छ । यस कार्यलाई जमरा राख्ने पनि भनिन्छ । यव अङ्कुर दुर्गा देवीको प्रिय वस्तु भएकाले आज यव रोपण गरी दुर्गालाई चढाएर विजयादशमीको दिन टीका प्रसादसितै समृद्धिको प्रतीक पहेँलो जमरा पनि ग्र’हण गरिन्छ । जमरामा जौबाहेक अरु अन्न रोप्ने शास्त्रीय विधि नभएको धर्मशास्त्रविद् एवं नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका पूर्वअध्यक्ष प्रा।डा।रामचन्द्र गौतम बताउँछन् । कूल परम्पराअनुसार कसैले अन्य अन्न पनि जौसितै रोप्ने गरेका छन् । जमरालाई आयुर्वेदिक औषधिका रूपमा समेत प्रयोग गरिन्छ ।

घटस्थापनाको साइत ११ स् ४६ बजे

आजैको दिन विधिपूर्वक घट अर्थात् घडा स्थापना गरी त्यही घडामाथि शक्तिस्वरूपा दुर्गाको पूजा आ’राधना गरिने भएकाले आजको दिनलाई घ’टस्थापना पनि भन्ने गरिएको हो । आज स्थापना गरिएको पूर्ण कलशको जलले अभि’षेक गरी विजया दशमीका दिनमा दुर्गा देवीको प्रसाद ग्र’हण गर्ने गरिन्छ । आज घ’टस्थापनाको साइत बिहान ११स्४६ बजे रहेको समितिले जनाएको छ । आज दिनभर चित्रा नक्षत्र र वैधृति योग परेकाले घट’स्थापनाको साइतअघि चित्रा नक्षत्र र वै’धृति योगको शान्ति गर्नुपर्ने समितिका अध्यक्ष श्रीकृष्ण अधिकारीले जानकारी दिए । शास्त्रीय वचनअनुसार म’ध्याह्नकालमा अ’भिजित मु’हूर्तको साइत घटस्था’पनाका लागि दिइएको समितिले जनाएको छ ।

चित्रा न’क्षत्रको मालिक त्व’ष्टा अर्थात् वि’श्वकर्मा र वैधृति योगको मालिक अदिति अर्थात् देवताका आमा विशेष पूजासहित शान्ति गरेर आज घ’टस्थापना गर्नुपर्छ । चित्रा र वै’धृति योग परेका बेला त्व’ष्टा र अदि’तिसँगै रुद्र, सू’र्य, सोम र मृ’त्युञ्जयको पनि विशेष पूजा गर्ने शा’स्त्रीय विधि छ । सूर्योदयकालमा प्र’तिपदा भएका दिनमा घ’टस्थापना गर्नुपर्छ भन्ने शास्त्रीय मान्यताअनुसार नै समितिले आजको दिनलाई घ’टस्थापना भनी निर्णय गरेको पनि उनले जानकारी दिए ।

दुर्गा देवीका तीन वटा रूप म’हाकाली, म’हालक्ष्मी र महासरस्वतीको नवरात्रभर विधिपूर्वक आ’ह्वान गरी पूजा आराधना गरिन्छ । महाकाली शक्तिको प्रतीक, महालक्ष्मी धनधान्य र ऐ’श्वर्यको प्रतीक तथा महा’सरस्वतीलाई विद्या र बुद्धिको प्रतीकका रूपमा पूजा आराधना गर्ने वै’दिककालदेखिको परम्परा छ । दुर्गाले आसुरी प्रवृत्तिको प्रतीकका रूपमा रहेका च’ण्ड, मु’ण्ड, शु’म्भ, निशु’म्भ र र’क्तवीजलगायतका रा’क्षसलाई ब’ध गर्न लिएका नौ वटा रूपको दुर्गा पक्षका अवसरमा विशेष पूजाआजा र आरा’धना गर्ने गरिन्छ । आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि पूर्णिमासम्मको १५ दिनलाई दुर्गा पक्ष पनि भनिन्छ ।

नौ दिन नौ दुर्गाको पूजा स्(

यो पक्षको पहिलो दिन शै’लपुत्री, दोस्रो दिन ब्र’ह्मचारिणी, तेस्रो दिन च’न्द्रघण्टा, चौथो दिन कु’ष्माण्डा, पाँचौँ दिन स्क’न्दमाता, छैटौँ दिन का’त्यायनी, सातौँ दिन का’लरात्रि, आठौँ दिन म’हागौरी र नवौँ दिन सि’द्धिदात्री देवीको पूजा आ’राधना गर्ने गरिन्छ । यिनै नौ वटा दुर्गाका रूपलाई नवदुर्गा पनि भन्ने गरिन्छ । आ’सुरी एवं रा’क्षसी प्र’वृत्तिबाट मानवलाई जोगाएकाले समस्त मानव जातिले नै दुर्गादेवीको पूजा आ’राधना गर्ने शास्त्रीय नियम छ । दुर्गा पूजा र दसैँ पर्व कुनै जात एवं धर्म विशेषको नभएको शास्त्रीय प्र’माण रहेको धर्मशा’स्त्रविद् गौतम बताउछन् । दसैँ पर्व’लाई अस’त्यमाथि सत्य र आ’सुरी श’क्तिमाथि दै’वी शक्तिको विजयको प्रती’कका रूपमा मनाउने गरिन्छ ।

दुर्गाको प्रतीकका रूपमा आजको दिनदेखि महानवमीसम्म प्रत्येक दिन छुट्टाछुट्टै गरी नौवटी कन्याको पूजासमेत गर्ने गरिन्छ । यसरी पूजा गरिने कन्या दुई वर्ष माथिका हुनुपर्ने शास्त्रीय विधान छ । बडादसैँको सातौँ दिन धार्मिक विधिअनुसार फूलपाती भित्र्याइन्छ । महाअष्टमी र महानवमीका दिन बलि पूजा गर्नेले दसैँ घर, कोत र शक्तिपीठमा बलिसहित विशष पूजा गर्छन् । नवरात्रभर दुर्गा सप्तशती चण्डी, श्रीमद्देवी भागवत र अन्य देवी स्तोत्र एवं स्तुतिको पाठपारायण पनि गर्ने गरिन्छ । यस अवसरमा गुह्येश्वरी, मैतीदेवी, नक्साल भगवती, शोभा भगवती, नाला भगवती र पलाञ्चोक भगवतीलगायत देशभरका शक्तिपीठमा पूजा आराधना एवं दर्शन गर्ने भक्तजनको भीडसमेत लाग्ने गर्छ ।

विजयादशमीको साइत असोज २९ गते १० स् ०२ बजे स्(

नवरात्र भनेरसमेत चिनिने दसैँ नौ रात र १० दिनको हुने गरेकामा यस वर्ष आठ रात र नौ दिनको मात्र परेको छ । तिथिको घ’टबढका का’रण यस्तो परेकाले यस्तो अवस्थामा खा’पेर पूजा र पाठ गरी देवीको आ’राधना गर्नुपर्ने तन्त्र विषयका पुस्तकमा लेखिएको अध्यक्ष अधिकारीले बताए । आज विधिपूर्वक घरघरमा आ’ह्वान गरी पूजा आ’राधना गरिने दुर्गा देवीलाई असोज २९ गते विजयादशमीका दिन विस’र्जन गरी मा’न्यजनबाट प्रसादका रूपमा टीका, जमरा र फुल, प्रसाद ग्र’हण गर्ने गरिन्छ ।

असोज २९ गते देवी विस’र्जनको साइत बिहान ०८स्१९ बजे रहेको समितिले जनाएको छ । टीका प्रसाद ग्रहणका लागि सा’इत खोज्नेका लागि भने १०स्०२ बजेको साइत उत्त’म छ । विजयादशमीदेखि को’जाग्रत पूर्णिमामा अखिल बलि पू’र्ति नभएसम्म देवीको प्रसाद लगाउने शा’स्त्रीय विधि छ । विजया दशमीदेखि को’जाग्रत पूर्णिमाका दिनसम्म आफ्ना मान्यजनबाट देवीको प्रसाद र आशी’र्वाद ग्र’हण गरिन्छ । गत वर्ष जस्तो को’रोना म’हामा’री यस वर्ष दसैँमा नभए पनि जो’खिम अ’न्त्य नभइसकेकाले सचे’तना अप’नाउन समितिले आह्वान गरेको छ । पूर्णिमाका दिन धनधा’न्यकी प्र’तीक महालक्ष्मीको व्रत बसी रात्रिमा जाग्राम रहेर पूजा लगाई धन ऐश्व’र्य प्राप्तिको कामना गर्ने’ गरिन्छ । यस दिन जाग्राम बस्ने मानिसलाई लक्ष्मीले ध’नधान्य दिई सम्पन्न बनाइदिने धार्मिक विश्वास छ । आजको दिन घ’टस्थापना गरेर राखेको जमरा को’जाग्रत पूर्णिमाकै दिन चो’खो स्थानमा लगी वि’सर्जन गरिन्छ ।

हनुमानढोकाको दसैँ घरमा विशेष पूजा स्( परम्पराअनुसार काठमाडौँको हनुमानढोका दरबारमा रहेको दसैँ घरमा आजैदेखि वैदिक विधिअनुसार जमरा राखी शक्तिस्वरूपा दुर्गा देवीको पूजा आ’राधना सुरु हुन्छ । बिहीबार बिहान चित्रा नक्ष’त्र र वै’धृति योगको पूजा एवं हवन गरी समितिले दिएको साइतमा घ’टस्थापना गरिने हनुमानढोका दरबार हेरचाह अ’ड्डाका प्रमुख सन्दीप खनालले बताए । दसैँ घरमा घटस्था’पनापछि दैनिक ब’लि दिई विधिपूर्वक पूजा आ’राधना गरिन्छ । को’रोना जो’खिम कायमै रहे पनि यस वर्ष म’हानवमीका दिन हनुमानढोकाको कोतमा दिइने ५४ बोका र ५४ राँ’गासहितको ब’लि दिइने भएको छ ।

को’रोना म’हामा’रीका कारण गत वर्ष ब’लि स्थ’गित गरिएको थियो । यस वर्ष स्वास्थ्य सुरक्षाका मा’पद’ण्ड पूरा गरेर ब’लिसहित पूजा आ’राधना गरिनेछ । रोजगारी, अध्ययन एवं अन्य काम विशेषले आफ्नो घर बाहिर रहेका मानिस दसैँको अवसर पारेर घर फर्कने र परिवारका साथ बसेर महान् पर्व मनाउँछन् । यसैले बडादसैँलाई पारिवारिक पुनर्मिलनको पर्वका रूपमा समेत लिइन्छ । धेरैजसो शैक्षिक संस्थाले दसैँका अवसरमा आजैदेखि सार्वजनिक बिदा दिने गरेका छन् ।